HANYA’YI KONYA’YI ANLAMAK: (Bir işin gerçek yönünü anlayıp aklın başına gelmesi, gerçeklerle acı bir şekilde yüzleşmek anlamına gelir.-Hanya: Yunanistan’ın Girit Adası’ndaki bir liman kenti.)

Osmanlı döneminde, Konya'dan Girit'in Hanya şehrine zalim bir vali atanır. Vali adaya gelir gelmez halkın sırtına, özellikle de gayrimüslim tebaaya, ödeyemeyecekleri kadar ağır ve haksız vergiler yükler. Hanya halkının ve ileri gelenlerinin tüm itirazlarına, "Zaten durumumuz kötü, bunu ödeyemeyiz" feryatlarına kulak asmaz ve kararından geri adım atmaz.

Bir gece yatsı namazı çıkışında, valinin bu gaddarlığına daha fazla dayanamayan öfkeli Hanya halkı valinin yolunu keser ve onu evire çevire, feci şekilde döver. Vali can havliyle kaçmaya çalışırken arkasından öfkeyle bağırırlar:

 -Şimdi Hanya'yı Konya'yı anladın mı?"

       İPE UN SERMEK: (Bir işi yapmamak için asılsız, mantıksız birtakım bahaneler üretmek, işi yokuşa sürmek anlamına gelen bir deyimdir.)

Nasreddin Hoca’nın mahallesinde, başkalarının eşyalarını ödünç alıp kullanmayı çok seven ama iş geri vermeye gelince bin dereden su getiren, oldukça kurnaz ve bencil bir komşusu varmış. Bu komşu, Hoca’nın neyi var neyi yoksa sürekli ödünç ister, geri getirdiğinde de ya eşyayı yıpratır ya da çok geç getirirmiş.

Günlerden bir gün, bu komşu Hoca’nın kapısını çalmış:

— Hoca Efendi, bizim evde bugün işler yoğun. Senin şu meşhur çamaşır ipini bir günlüğüne ödünç alabilir miyim? diye sormuş.

Hoca, ipi verirse günlerce geri alamayacağını, hatta ipin başına bir iş geleceğini çok iyi biliyormuş. Komşusuna doğrudan "Sana güvenmiyorum, ipimi vermem" demek yerine, onun anlayacağı dilden bir ders vermek istemiş. İçeri girip biraz bekledikten sonra kapıya geri dönmüş ve mahçup bir yüz ifadesiyle:

— Kusura bakma komşu, ipi sana vermek isterdim amma bizim hanım ipe un sermiş yahu! demiş.

Komşu şaşkınlıkla gözlerini açmış, Hoca’nın kendisiyle dalga geçtiğini düşünerek sinirlenmiş:

— Amannn Hoca Efendi! İlahi, hiç ipe un serilir mi? Bu nasıl bahane?

Nasreddin Hoca, komşusunun gözlerinin içine bakarak bıyık altından gülmüş ve o meşhur cevabını vermiş:

— "Be adam! Vermeye gönlüm olmayınca, ipe un da serilir, şeker de..."

     ADAM YERİNE KOYMAMAK: (Bir kimseye hak ettiği değeri ve önemi vermemek, onu yok saymak veya saygı göstermemek anlamına gelir.)

Osmanlı devrinde Kethüdazade Arif Efendi, hatırını kıramayacağı yakın bir tanıdığının oğlu için iş aramaktadır. Genç delikanlının devlet dairesinde iyi bir memuriyete atanmasını arzu eder. Bunun üzerine dönemin en yüksek dini ve idari makamlarından birinde oturan Şeyhülislam’a hitaben bir tavsiye (torpil) mektubu yazar ve genci bu mektup eşliğinde makama gönderir.

            Delikanlı elinde mektupla Şeyhülislam'ın huzuruna çıkar. Şeyhülislam mektubu okur, gence birkaç soru sorar ancak onun bu memuriyet için yeterli bilgiye ve liyakate sahip olmadığını hemen anlar. Hatır gönül ilişkisiyle hak etmeyen birini göreve getirmek istemeyen Şeyhülislam, gence şu cevabı verir:

            — “Evladım, sen git önce devletin açtığı imtihana gir. Eğer sınavı kazanıp başarı gösterirsen, senin için elbette boş bir yer bulunur, tayinini seve seve yaparız.”

            Genç, istediği işi hemen alamamanın verdiği bozuk moral ve kırgınlıkla geri döner ve durumu aracı olan Arif Efendi’ye anlatır. Aradan zaman geçer; Kethüdazade Arif Efendi ile Şeyhülislam bir mecliste karşı karşıya gelirler. Sitemkâr bir tavır takınan Arif Efendi, Şeyhülislam'a dönerek hafifçe iğneleyici bir tonla şöyle der:

            — “Efendi hazretleri, size bir genç göndermiştim. Siz ona 'Önce imtihana gir, başarırsan bir yere tayin ederiz' demişsiniz. İlahi efendi, sanki siz bu yüksek makama sınavla mı geldiniz?”

            Arif Efendi'nin bu açık ve sert eleştirisi karşısında Şeyhülislam hiç istifini bozmaz. Oldukça manidar, derin bir iç çekişle ve özeleştiri barındıran şu tarihi cevabı verir:

            — “Efendi hazretleri, haklısınız... Beni de işte bu yüzden, buraya liyakatimle değil de hatırla geldiğim için adam yerine koymuyorlar ya!”

       ABBAS YOLCU (Yolcudur Abbas, bağlasan durmaz): (Bir yere gitmesi kesinleşen, yolculuğa çıkmak üzere olan ve kararından döndürülmesi imkânsız olan kişiler kullanılan bir deyimdir.)

            Hikâyenin aslı, edebiyatta "Şûle" mahlasıyla da bilinen, halk arasında ise Abbas Hoca (veya Abbas Molla) olarak tanınan bir halk şairine dayanır. Abbas Hoca, ömrünü tek bir yerde geçirmek yerine diyar diyar gezmeyi hayat felsefesi haline getirmiş bir seyyahtır. Hayatı boyunca Azerbaycan, İran, Kafkasya, Arabistan, Mısır ve Hindistan gibi çok geniş bir coğrafyayı adım adım dolaşmıştır.

            Abbas Hoca sadece gezginliğiyle değil; gittiği yerlerdeki insanlarla kurduğu güçlü bağlar, derin bilgisi, nüktedanlığı ve tatlı sohbetiyle de çok sevilirmiş. Vardığı her köyde, kasabada veya şehirde meclisler kurulur, insanlar onun etrafına toplanıp anlattığı hikayeleri ve okuduğu şiirleri saatlerce, günlerce hayranlıkla dinlermiş.

Ancak her güzel şeyin bir sonu olduğu gibi, Abbas Hoca'nın da bir yerde kalma süresi dolduğunda içindeki gitme arzusu yeniden alevlenirmiş. Gitme vakti geldiğinde heybesini toplar, dostlarıyla vedalaşmak istermiş.

            "Bağlasan Durmaz..."

            Onun bu tatlı sohbetine doyamayan ahali, gitmesini hiç istemez; önüne set çekmeye çalışırmış. "Aman Abbas Hoca, ne olur gitme. Birkaç gün daha misafirimiz ol, sohbetine açız" diyerek ısrar üstüne ısrarda bulunurlarmış.

            Abbas Hoca, insanların bu samimi ısrarlarına karşılık kararlı ve bilgece gülümser, heybesini omuzlarken şu tarihi sözü söylermiş:

            — "Israr etmeyin dostlar, gayrı kalamam. Yolcudur Abbas, bağlasan durmaz!"

       DOKUZ DOĞURMAK:  (Bir sonucun veya haberin gelmesini büyük bir endişe, korku, heyecan ve sabırsızlıkla beklerken yaşanan ağır tedirginliği ifade etmek için kullanılır. Aynı zamanda bir işi tamamlayana kadar hem bedenen hem de zihnen çok büyük sıkıntılar çekmek, adeta yıpranmak anlamlarına da gelir.)

            Osmanlı döneminde (İstanbul Çengelköy semtine de adını veren) Kaptanıderya Çengeloğlu Tahir Paşa, sert, tavizsiz ve asayişi sağlama konusunda oldukça disiplinli bir devlet adamıdır. Görev yaptığı dönemde güvenliği sağlamak amacıyla geceleri zifiri karanlıkta fenersiz sokağa çıkma yasağı getirir. Paşa, bu yasağın delinmemesi konusunda o kadar hassastır ki yasak saatlerde sokakta yakalanan suçluları karakol avlusunda bizzat kendisi sorgulamaktadır.

            Yine böyle bir kış gecesi, zaptiyeler sokakta yasağa uymayan dokuz kişiyi yakalayıp karakola, Tahir Paşa'nın huzuruna getirirler. Tahir Paşa son derece sert ve hiddetlidir. Yakalanan adamları

sırayla azarlayarak, çok ağır ve titiz sorular sorarak teker teker sorgulamaya başlar. Sorgulama uzadıkça uzar, karakolun avlusunda tam bir ecel teri dökülür.

            Bu sırada kuyruğun en arkasında, yani dokuzuncu sırada bekleyen bir adam vardır ki heyecandan ve korkudan adeta kalbi duracak gibidir. Adam soğuk terler dökmekte, tir tir titremektedir; çünkü onun sokakta olmasının çok acil ve hayati bir sebebi vardır.

            Nihayet saatler sonra sıra dokuzuncu adama gelir. Tahir Paşa gür sesiyle sorar:
            — "Yahu sen! Yasağı duymadın mı? Ne diye bu vakitte sokaklardasın?"

            Adam korkudan kekeleyerek, ağlamaklı bir sesle cevap verir:
            — "Paşa hazretleri, kurban olayım beni bağışlayın... Benim karım evde sancılandı, doğuruyordu. Vallahi sadece ebe aramaya çıkmıştım. Bir iki adım attım ki zaptiyeler beni tuttu. Saatlerdir buradayım, zavallı karım evde ne haldedir hiç bilmiyorum..."

            Tahir Paşa adamın durumuna hak verir ve bir hata yapıldığını anlayarak adamı hemen serbest bırakır. Adam sevinçle ve can havliyle karakoldan fırlayıp doğruca evine koşar ve kapıyı açıp yatak odasına daldığında içeriden bir bebek ağlaması duyar ve derin bir nefes alır. Karısı yatakta bitkin yatmakta, komşular da bebeği kundaklamaktadır. Ancak karısı, kocasının bu kadar uzun süre ortalıkta olmamasına çok içerlemiştir. Kocasına sitem dolu gözlerle bakarak:

            — "Efendi, ne kadar da rahatsın! Güya ebe aramaya gitmiştin. Bizi burada tek başımıza bıraktın, desene arkadaşlarınla keyif çatıyordun" der.

            Sorgu sırasında korkudan ölüp ölüp dirilen adam, karısının bu sitemi karşısında elini göğsüne koyar ve derinden bir iç çekerek şöyle der:

            — "Ah hatun, ah karıcığım! Sen orada saatlerdir bir kere doğurdun ama ben o karakolda sıram gelsin diye beklerken tam dokuz doğurdum!"

-Devam edecek-